گنبد سلطانیه
TemplatePlazza

                   دماي فعلي شهر تهران
ز کعبه پرسیدم تو از خاکي من از خاک ،چرا بايد به دور تو بگردم         ندا آمد تو با پا آمدي بايد بگردي ، برو با دل بيا تا من بگردم


گنبد سلطانیه

 

 بخش سلطانیه با وسعتی حدود ۱۵۶ هکتار در ناحیه مرکزی متمایل به غرب استان زنجان بین ۴۸ درجه و۴۸ دقیقه طول شرقی و۳۶ درجه و۳۶ دقیقه عرض شمالی جغرافیائی با ارتفاع ۱۸۸۰ متر از سطح دریا در ۳۹ کیلومتری جنوب خاوری شهرزنجان ( مرکز استان ) قرار گرفته است . سلطانیه در فاصله هفت کیلومتری شمال کوههای سلطانیه و دوازده کیلومتری جنوب کوههای طارم ودر چهار کیلو متری از جاده ترانزیتی ( تهران - زنجان - بازرگان ) واقع و عنوان شهر از سال۱۳۴۴ به آن داده شده است .در مسیر زنجان به تهران و در فاصله‌ی سی و پنج کیلومتری زنجان ، در سمت راست جاده ، گنبدی عظیم خود نمایی می‌کند .گنبدسلطانیه یادآور شکوه و رونقی است که در حدود هفتصد سال پیش در این شهرجریان داشته است. حمدالله مستوفی در نزهت‌القلوب می‌گوید: «قبل از حمله‌ی مغول در سلطانیه‌ی فعلی هیچ ‌گونه اثر ساختمانی نبود و این ناحیه به شکل مرغزار و چمن زار بوده است. سلاطین مغول پس از استقرار در ایران و پایتخت قرار دادن تبریز، کم‌کم برای شکار و گذراندن ایام تابستان بدین سو روانه می‌شدند و با برافراشتن چادرها ایام استراحت تابستانی را در آن‌جا سپری می‌کردند . به همین جهت این محل چمنزار یا شکارگاه شاهین نامیده می‌شد. کم‌کم پادشاهان بعدی به‌خاطر خوش آب و هوا بودن مکان مزبور، تصمیم به ایجاد تأسیسات و ساختمان‌هایی برای اسکان خویش، لشگریان و اطرافیان خودگرفتند . در اواخر قرن هفتم هجری قمری ارغون‌ خان‌ چهارمین ایل ‌خان مغول، دستور ساخت قلعه‌ای با دور باروی ۱۲۰۰۰ گام از سنگ تراشیده در منطقه‌ی سلطانیه را صادر کرد. برای ساخت این قلعه که دارای کاخ سلطنتی و خانه‌های متعدد بود، هزاران نفر از معماران و هنرمندان از تبریز به این منطقه آمدند.‌ارغون‌خان در حالیکه ساخت قلعه به پایان نرسیده بود ، در آن رحل اقامت افکند و مدتی بعد درگذشت پسرش غازان‌خان در ابتدا قصد داشت کار نیمه تمام پدرش را به انجام برساند، ولیکن بنا به دلایلی از این کار منصرف شد ومجدداً تبریز را به پایتختی برگزید.او بعدها تصمیم گرفت در محل سلطانیه ،شهری جدید و همچنین برای خودش آرامگاهی مجلل بسازد .بعد از مرگ او ،فرزندش اولجایتو در سال ۷۰۲ هجری قمری تصمیم گرفت به آرزوی پدرش جامه‌ عمل بپوشاند. اولجایتو برای تسریع در ساخت شهر در محل سلطانیه چادر زد تامستقیماً پیش ‌رفت امور ساخت شهر را زیر نظر بگیرد و بالاخره در سال ۷۱۰ هجری قمری کار ساختمان شهر سلطانیه به پایان رسید .اولجایتو به همین مناسبت، ‌ جشن مفصلی گرفت و این شهر را سلطانیه یعنی محل سلطنت شاهان نامید. اولجایتو بعد از مدتی اسلام آورد و خود را «سلطان محمد خدابندهنامید .بعد از مرگ وی، ‌سلطانیه رو به زوال گذاشت و سرانجام با حمله‌ی تیمور گورکانی ویران شد . البته به احترام سلطان محمد تیمور آرامگاه او را مورد دستبرد قرار نداد . اطلاعات ذیل تا حدودی مبین وضعیت و اهمیت گنبد می‌باشد یکی از بزرگترین بناهای آجری جهان از نظر قدمت تاریخ ساخت درفاصله‌ی سالهای ۷۰۴ تا ۷۱۳ هجری قمری و ارتفاع گنبد۴۸ متر و قطر گنبد۲۵ متر است و در ساخت گنبد از تزئینات مختلفی استفاده شده که برخی از آن‌ها عبارتند از - تزئینات آجری - کاشی‌کاری - تزئینات گچی – نقوش اسلیمی - تزئینات چوبی - تزئینات نقاشی رنگی - مقرنس - تزئینات سنگی البته غیراز تزئینات گنبد ، کتیبه‌های متعددی در داخل و بیرون گنبد وجود دارد که شامل اسامی ( الله ) و ( محمد ) و ( علی ) و تعدادی از آیات قرآن و احادیث است . اساس طرح بنا بر عدد ۸ قرار دارد . هر چند علت دقیق انتخاب این عدد معلوم نیست ، ولی به احتمال زیاد به علت ساختن ساعت آفتابی یا ایجاد ایستایی مستحکم در بنا مورد استفاده قرار گرفته است. ساعت آفتابی، نظر به اهمیت تشخیص زمان برای انجام امور مذهبی در ساختمان گنبد تعبیه شده است. به این ترتیب که اگر نور خورشید از سوراخ اصلی گنبد بتابد هنگام اذان ظهراست . هم‌چنین نوری که از پنجره‌های بزرگ می‌تابد نشان‌دهنده‌ی ساعت و نورپنجره‌های کوچک مبین دقیقه است گنبد سلطانیه از نگاه مستشرقین پروفسورآندره گدار بنای مزبور را این‌ گونه شرح می‌دهد: « به یقین عالی‌ترین نمونه‌ی معماری مغول و یکی از بهترین دستاوردهای معماری اسلامی ایران و ازنظر فنی شاید جالب‌ترین آنان است . پروفسور پائولزی نیز معتقد است میگویدمطمئن هستیم که گنبدی را که بیش از صد سال بعد از ساخت گنبد سلطانیه یعنی سال ۱۴۱۸ و ۱۴۱۹ میلادی توسط برونلسکی و گیبرتی بر روی کلیسای سانتاماریا دلفیوره زده شده، از فرم و نحوه‌ی ساختمانی گنبد سلطانیه متأثر گردیده است. چون گنبد سلطانیه تنها نمونه‌ی گنبد دوجداره‌ی متوازی است که این‌جانب در تمام آسیا می‌شناسم. بنابراین، اثر آن بر روی تنها گنبد اروپایی از این نوع گنبد یعنی گنبد برونلسکی انکار ناپذیر است وی در جای دیگری می‌افزاید: «رابطه‌های معماری دو بنای گنبد سلطانیه و کلیسای سانتاماریا : دلفیوره را به هم نزدیک می‌کند مثلا که هر دو دارای یک نقشه‌ی مرکزی و گنبدی دوجداره‌اند . گنبد سلطانیه تا کنون چندبار در زمان صفویه و قاجاریه مرمت شده است و در حال حاضر هم تعمیرات اساسی آن هنوزادامه دارد. در پایان گفتنی است که در اجلاس اخیر کمیته‌ی میراث جهانی یونسکو این گنبد در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.

به نقل از سایت آفتاب ماهنامه ادبی-اجتمائی-فرهنگی دانشجویان دانشگاه واترلو http://www.aftab-magazine.com